Fabrika ve sanayi tesisinde ÇED süreci: 2026 değişiklikleri
Kısa cevap: ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi), belirli yatırımların çevresel etkilerinin yatırımdan önce değerlendirildiği süreçtir. ÇED Yönetmeliği'nin Ek-1 listesindeki projeler için doğrudan ÇED raporu hazırlanır. Ek-2 listesindekiler için önce proje tanıtım dosyası verilir. 5 Mart 2026 tarihli değişiklikle "ÇED gerekli değildir" kararı kaldırıldı. Kararlar artık ÇED Olumlu, ÇED Olumsuz ve ÇED Raporu Hazırlanmalıdır olarak veriliyor. Ek-2'de ÇED Olumlu kararı alan yatırıma 5 yıl içinde başlanmazsa karar geçerliliğini yitirir.
ÇED neden önemli?
ÇED sürecine tabi bir projeye, gerekli karar alınmadan onay, izin, teşvik, yapı ruhsatı ve kullanma izni verilmez (2872 sayılı Çevre Kanunu, md. 10). Yani ÇED, fabrika inşaatının ve işyeri ruhsatının önündeki ilk kapılardan biridir. Arsa alırken veya mevcut bir tesiste kapasite artırırken bu sürecin süresini baştan hesaba katmak gerekir. Arsadan iskana fabrika inşaatı
Ek-1 ve Ek-2 farkı
| Ek-1 | Ek-2 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Çevresel etkisi yüksek, büyük kapasiteli projeler | Ek-1 eşiğinin altında kalan veya ön inceleme gerektiren projeler |
| İlk adım | ÇED başvurusu ve rapor süreci | Proje tanıtım dosyası (PTD) |
| Olası kararlar | ÇED Olumlu veya ÇED Olumsuz | ÇED Olumlu veya ÇED Raporu Hazırlanmalıdır |
Listeler sektör ve kapasite eşikleriyle tanımlanır: metal, kimya, gıda, enerji, atık, madencilik gibi alanlarda belirli üretim kapasitelerinin üstü listeye girer. Petrol ürünleri ve kimyasalların büyük kapasiteli depolanması gibi bazı depolama faaliyetleri de listelerdedir. Sıradan bir kuru yük deposu ise çoğu zaman listelerde yer almaz.
Kapasite artışına dikkat: Ek-2'deki bir tesisin kapasitesi artışla birlikte Ek-1 eşiğine ulaşırsa ÇED raporu gerekir. Eşiğin altındaki bir tesis de artışla Ek-2 eşiğine ulaşırsa Ek-2 sürecine girer. Mevcut bir fabrikayı alıp büyütmeyi planlıyorsanız bu hesap baştan yapılmalıdır.
Mart 2026'da ne değişti?
5 Mart 2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle:
- "ÇED gerekli değildir" kararı kaldırıldı. Ek-2 projeleri için ön inceleme sonunda ya ÇED Olumlu kararı veriliyor ya da ÇED raporu hazırlanması isteniyor.
- "ÇED gereklidir" ifadesi "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" oldu.
- 5 yıl kuralı: Ek-2'de ÇED Olumlu kararı alan yatırıma, mücbir sebep yoksa 5 yıl içinde başlanmazsa karar geçersiz hale geliyor.
- Saha inceleme raporu: PTD ve ÇED raporu formatı için Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşun saha inceleme raporu zorunlu hale geldi.
- Süreler netleşti: Özel formatın 7 iş günü içinde verilmesi, raporun format tarihinden itibaren 1 yıl içinde sunulması (bir defaya mahsus en fazla 180 gün uzatma) ve "1 ay" ifadelerinin "30 takvim günü" olması gibi düzenlemeler getirildi. Sürelerin kaçırılması süreci sonlandırıyor.
- Liste güncellemeleri: Ek-1 ve Ek-2'de güneş ve rüzgâr enerjisi, atık, atık su ve bazı gıda üretimleri başta olmak üzere eşikler ve yeni kategoriler düzenlendi.
Değişiklik metni ve uygulama genelgesi ayrıntılı olduğu için kendi projeniz için güncel listeleri yetkili kuruluşla birlikte kontrol edin.
Süreç nasıl işler?
- Kapsam tespiti: Faaliyetiniz ve kapasiteniz Ek-1'de mi, Ek-2'de mi, yoksa listelerin dışında mı? Listelerde olmayan projeler için uygulamada çevre il müdürlüğünden kapsam dışı yazısı istenebilir.
- Yetkili kuruluş: ÇED raporu ve PTD, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kuruluşlar tarafından hazırlanır.
- Başvuru ve inceleme: Ek-2'de PTD incelenir; Ek-1'de halkın katılımı toplantısı, format ve rapor aşamalarından geçilir.
- Karar: ÇED Olumlu kararı il müdürlüğünün internet sitesinde ilan edilir.
- Sonraki izinler: Yapı ruhsatı, çevre izni veya lisansı ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı bu karardan sonra gelir. Gayrisıhhi müessese sınıfları
Arsa ve tesis seçiminde ne yapmalı?
- Faaliyetinizin ÇED kapsamında olup olmadığını satın alma kararından önce öğrenin.
- OSB içindeyseniz OSB'nin sektör kurallarını ve çevre şartlarını da sorun. OSB'de arsa almak
- Satın alacağınız tesisin mevcut ÇED kararını ve kararda yazan kapasiteyi kontrol edin; sizin üretiminiz bu kapasiteyi aşıyorsa yeni süreç gerekebilir.
- 5 yıllık geçerlilik süresini yatırım takviminize göre planlayın.
Sık sorulan sorular
"ÇED gerekli değildir" kararı artık verilmiyor mu?
Hayır. 5 Mart 2026 tarihli yönetmelik değişikliğiyle bu karar türü kaldırıldı. Ek-2 projeleri için ön inceleme sonunda ÇED Olumlu kararı veriliyor veya ÇED raporu hazırlanması isteniyor.
ÇED Olumlu kararı ne kadar süre geçerli?
Ek-2 projelerinde ÇED Olumlu kararından sonra mücbir sebep olmadan 5 yıl içinde yatırıma başlanmazsa karar geçerliliğini yitirir.
Depo kiralamak için ÇED gerekir mi?
Sıradan bir kuru yük deposu genellikle ÇED listelerinde yer almaz. Ancak tehlikeli madde veya yakıt depolaması gibi bazı faaliyetler kapasitesine göre listeye girebilir; faaliyetinizi yetkili kuruluşa danışın.
ÇED raporunu kim hazırlar?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yeterlik belgesi almış kuruluşlar hazırlar; karar Bakanlık veya yetki devredilmişse il müdürlüğü tarafından verilir.
Kaynaklar
- 2872 sayılı Çevre Kanunu, md. 10
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmi Gazete, 5 Mart 2026, sayı 33187
- LBF Partners, ÇED Yönetmeliği'nde köklü değişiklikler
- BirGün, ÇED yönetmeliğinde kapsamlı değişiklik
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; projenize özel değerlendirme için yetkili bir ÇED kuruluşuna danışın.
Aradığınızı tarif edin, biz bulalım. İhtiyacınızı 3–4 dakikada yazın; uygun seçenekleri 48 saat içinde size özel sunumla iletelim.
Arsa arıyorumİlgili yazılar
- Gayrisıhhi müessese sınıfları ve ruhsat süreci
- Sanayi arsasından iskana: kendi fabrikanızı yaptırırken izlenecek süreç
- Sanayi tesisinde iskan ve işyeri açma ruhsatı
- OSB'de arsa veya fabrika almak: tahsis, satış kısıtı ve tapu devri