Gayrisıhhi müessese sınıfları ve ruhsat süreci

Yayın

13 Ekim 2026

Okuma süresi

4 dakika

Konu

İmar, ruhsat ve OSB

Kısa cevap: Sağlığa ve çevreye olumsuz etki ihtimali taşıyan işletmeler gayrisıhhi müessese (GSM) sayılır ve üç sınıfa ayrılır. Birinci sınıf tesisler konutlardan uzak tutulmalıdır; ruhsattan önce kurul incelemesi yapılır ve çevresine sağlık koruma bandı konur. İkinci sınıf tesislerde konuttan uzaklık şart değildir ama inceleme yapılır. Üçüncü sınıf tesisler konutların yanında açılabilir, yalnızca sağlık denetimine tabidir. Faaliyetinizin sınıfı; ruhsatı kimin vereceğini, sürenin uzunluğunu ve hangi binada çalışabileceğinizi belirler. Bu yüzden sınıfı kira veya satış sözleşmesinden önce öğrenin.

Sınıflar nereden geliyor?

Sınıflandırmanın dayanağı 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 268 ve 269. maddeleridir. Kanun, gayrisıhhi müesseseleri konutlara uzaklık ihtiyacına göre üçe ayırır. Hangi faaliyetin hangi sınıfa girdiği ise İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in ekindeki GSM listelerinde sayılır. Aynı faaliyet, kapasitesine veya kullandığı maddeye göre farklı sınıfa düşebilir.

Ruhsatı kim verir?

Yetkili idare tesisin bulunduğu yere göre değişir:

• Belediye ve mücavir alan sınırları içinde: belediye
• Büyükşehirlerde: büyükşehir belediyesine bırakılan konularda büyükşehir belediyesi, diğerlerinde ilçe belediyesi. Kocaeli ve İstanbul'da il sınırının tamamı büyükşehir kapsamındadır; birinci sınıf GSM'ler büyükşehir belediyesince ruhsatlandırılır.
• Bu alanların dışında: il özel idaresi
• OSB sınırları içinde: OSB tüzel kişiliği (OSB müdürlüğü)

Gebze'de OSB dışında bir fabrika kiralayacaksanız muhatabınız faaliyetin sınıfına göre büyükşehir veya ilçe belediyesi olur. GOSB, DOSB ya da TOSB gibi bir OSB içindeyseniz başvuru OSB müdürlüğüne yapılır. OSB içi mi, dışı mı?

Birinci sınıf GSM'de süreç

Birinci sınıf tesislerde süreç en uzun olanıdır:

1. Başvuru: Yönetmelikteki örnek forma göre yetkili idareye yapılır.
2. Yerinde inceleme: İnceleme kurulu tesis yerini inceler ve yer seçimi raporu hazırlar. Kurul en az beş kişiden oluşur; çevre, sağlık, imar ve ilgili diğer birimlerin temsilcilerini içerir.
3. Yer seçimi ve tesis kurma izni: İmara uygun olmak şartıyla verilir.
4. Deneme izni: Tesis kurulduktan sonra deneme süreci yaşanabilir; bu sürede deneme izni ruhsat yerine geçer.
5. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı: Son incelemenin ardından düzenlenir.

Birinci sınıf tesislerde, faaliyet alanında mesleki yeterliliği olan bir sorumlu müdür bulundurulması da zorunludur.

İkinci ve üçüncü sınıfta süreç

İkinci ve üçüncü sınıf tesislerde başvuru ve beyan formu yetkili idareye verilir. Başvuru eksiksizse ruhsat kısa sürede düzenlenir; işletme daha sonra çevre ve toplum sağlığı açısından denetlenir. Beyan ettiğiniz bilgilerin gerçeğe uygun olması önemlidir. Denetimde uygunsuzluk çıkarsa faaliyet durdurulabilir.

Sağlık koruma bandı neden önemli?

Sağlık koruma bandı, tesisin çevreye olabilecek olumsuz etkilerini önlemek için bırakılan mesafedir. Yönetmeliğin 16. maddesine göre:

• Birinci sınıf GSM'lerde bant zorunludur ve inceleme kurulunca belirlenir.
• OSB'lerde bant, OSB yönetim kurulu kararıyla belirlenir.
• ÇED raporu gereken tesislerde rapordaki mesafeler esas alınır.
• Bant mülkiyet sınırlarını aşamaz, yani kendi parselinizin içinde kalmalıdır.
• Bant içinde konut veya insan ikametine yönelik yapılaşmaya izin verilmez.

Bu son iki kural, arsa alırken doğrudan maliyete dönüşür. Birinci sınıf bir faaliyet için alınan dar bir parselde bandı parsel içinde bırakmak mümkün olmayabilir. Sanayi arsası fiyatı

Kiralamadan önce yapılacak kontroller

• Faaliyetinizin GSM listesindeki karşılığını ve sınıfını belirleyin; kapasite ve kullanılan maddeler sınıfı değiştirebilir.
• Binanın imar durumunun bu faaliyete izin verdiğini kontrol edin. İmar durumu sorgulama
• Binanın iskanının bugünkü haliyle uyumlu olduğunu doğrulayın; ruhsat başvurusunda iskan istenir. İskan sorgulama
• Yakında konut alanı varsa birinci sınıf faaliyetin o konumda mümkün olup olmadığını yetkili idareye sorun.
• Faaliyetiniz ÇED veya çevre izni kapsamına giriyorsa bu sürecin süresini takvime ekleyin. ÇED süreci
• Kira sözleşmesine, ruhsat alınamaması durumunu düzenleyen bir madde koymayı değerlendirin. Kira sözleşmesi maddeleri

Sık sorulan sorular

Faaliyetimin hangi sınıfa girdiğini nasıl öğrenirim?

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in ekindeki GSM listelerine bakarak ön fikir edinebilirsiniz. Kesin değerlendirme için faaliyetinizi, kapasitenizi ve kullandığınız maddeleri yetkili idareye (belediye, büyükşehir belediyesi veya OSB müdürlüğü) sorun.

Birinci sınıf GSM ruhsatını kim verir?

Büyükşehir sınırları içinde büyükşehir belediyesi, OSB içinde OSB müdürlüğü verir. Büyükşehir olmayan illerde belediye veya il özel idaresi yetkilidir.

Sağlık koruma bandı komşu parsele taşabilir mi?

Hayır. Yönetmeliğe göre sağlık koruma bandı mülkiyet sınırlarını aşacak şekilde belirlenemez; bandın tesisin kendi parselinde kalması gerekir.

Önceki kiracının ruhsatı benim için geçerli mi?

Hayır. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı faaliyete ve işletene bağlıdır. Aynı binada aynı işi yapacak olsanız da ruhsatı kendi adınıza almanız gerekir.

Kaynaklar

• 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, md. 268, 269, 273
• İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, md. 4, 15, 16, 23, 25
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, sağlık koruma bandı hakkında görüş yazısı

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; faaliyetinize özel değerlendirme için yetkili idareye danışın.

Hazırlayan: tesisbul · Sevgi Bayraktar, 20 yıldır Gebze, Darıca, Çayırova, Dilovası, Tuzla ve Pendik'te sanayi gayrimenkulü aracılığı. Son kontrol: 13 Ekim 2026.

İlgili yazılar

• Sanayi tesisinde iskan ve işyeri açma ruhsatı
• Fabrika ve sanayi tesisinde ÇED süreci: 2026 değişiklikleri
• OSB içinde mi, dışında mı? Fabrika ve depo seçerken farklar
• İskan sorgulama: fabrika ve deponun iskanı var mı, nasıl öğrenilir?

Çalıştığımız bölgeler

• Çayırova
• Darıca
• Dilovası
• Gebze
• Pendik
• Tuzla