Hisseli fabrika, depo ve sanayi arsasında ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)
Kısa cevap: Hisseli bir fabrika, depo veya sanayi arsasında ortaklar anlaşamazsa, her paydaş tek başına ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir. 1 Eylül 2023'ten beri dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Görevli mahkeme taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesidir. Mahkeme önce aynen taksimi değerlendirir; bölünme mümkün değilse veya değer kaybına yol açacaksa taşınmazın satışına karar verir. Satış, bütün paydaşlar başka bir yolda anlaşmadıkça herkese açık artırmayla yapılır. Sanayi tesisleri genellikle bölünemediği için sonuç çoğu zaman satıştır; anlaşmalı satış ise genellikle daha yüksek bedel ve daha kısa süre demektir.
Kimler dava açabilir?
Paylı veya elbirliği mülkiyetinde her paydaş, diğer tüm paydaşlara karşı dava açabilir. Mirasla gelen taşınmazlarda her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir (TMK md. 642). Dava açmak için diğer paydaşların onayı gerekmez. Hisseli tapu ve önalım hakkı
Önce arabuluculuk
7445 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle 1 Eylül 2023'ten itibaren ortaklığın giderilmesi davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Arabuluculukta paydaşlar; aynen bölüşüm, payların bir veya birkaç paydaşa devri, birlikte satış ve bedelin paylaşımı gibi çözümlerde anlaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açılır.
Sanayi taşınmazlarında arabuluculuk, değer kaybını önlemek için gerçek bir fırsattır. Davayla zorla satış, piyasa koşullarında satışa göre çoğu zaman daha düşük bedel getirir.
Mahkeme nasıl paylaştırır?
TMK md. 698-699'a göre:
- Aynen taksim: Taşınmaz bölünebiliyorsa ve bölünme önemli değer kaybına yol açmıyorsa paylar oranında bölünür. Sanayi arsalarında bu, imar planına ve ifraz şartlarına bağlıdır. İfraz ve imar
- Satış: Aynen taksim uygun değilse taşınmaz satılır ve bedel paylar oranında dağıtılır. Bütün paydaşlar isterse satış yalnızca paydaşlar arasında artırmayla yapılabilir; aksi halde herkese açık artırma uygulanır.
Mevcut bir fabrika veya depoyu fiziki olarak bölmek nadiren mümkündür. Bu yüzden sanayi tesislerinde dava çoğu zaman satışla sonuçlanır.
Satış nasıl yapılır?
Satış, mahkemenin görevlendirdiği satış memuru eliyle, uygulamada çoğunlukla icra müdürlüğü tarafından İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır. Önce bilirkişi incelemesiyle kıymet takdiri yapılır; kesinleşen değer üzerinden ilan ve ihale yapılır. Satış bedeli, masraflar düşüldükten sonra paydaşlara payları oranında dağıtılır.
İcra yoluyla satış kurallarında zaman zaman değişiklik yapılır; satış aşamasında güncel kuralları avukatınızla kontrol edin.
Muhdesat: paydaşlardan birinin yaptığı bina
Sanayi arsalarında sık görülen durum, paydaşlardan birinin ortak arsa üzerine kendi parasıyla fabrika veya depo yapmış olmasıdır. Bu yapıya muhdesat denir. Yapıyı yapan paydaş, yapının kendisine ait olduğunun tespiti için ayrı bir dava açabilir; bu dava ortaklığın giderilmesi davasında bekletici sorun yapılır. Sonuçta satış bedelinin dağıtımında yapının değeri dikkate alınabilir.
Hisseli arsaya yatırım yapmadan önce diğer paydaşlarla yazılı bir anlaşma yapmak ve mümkünse muhdesatı tapuya şerh ettirmek, ileride doğacak uyuşmazlıkları azaltır.
Masraflar
Dava giderleri başlangıçta davayı açan tarafça karşılanır; sonuçta paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır. Satış harcı, aynen taksim harcından yüksektir. Arabuluculuğun ilk toplantısına geçerli bir mazeret olmadan katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir.
Anlaşmalı satışın avantajları
- Piyasa koşullarında, doğru alıcıya ulaşarak daha yüksek bedel
- Daha kısa süre ve daha düşük masraf
- Kiracılı tesislerde kira gelirinin ve kiracı ilişkisinin korunması
- Paydaşlardan birinin diğerlerinin payını satın alma imkânı
Bağımsız bir değer tespiti, paydaşların fiyatta anlaşmasını kolaylaştırır. Gayrimenkul değerleme raporu, Fabrika satarken hazırlık
Sık sorulan sorular
Ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023'ten itibaren ortaklığın giderilmesi davalarında arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.
Hisseli fabrika bölünerek paylaştırılabilir mi?
Bölünme mümkün değilse veya önemli değer kaybına yol açacaksa mahkeme satışa karar verir. Mevcut fabrika ve depolarda sonuç çoğu zaman satıştır.
Satış sadece ortaklar arasında yapılabilir mi?
Bütün paydaşlar isterse satış paydaşlar arasında artırmayla yapılabilir; aksi halde herkese açık artırma uygulanır.
Ortaklardan birinin yaptığı fabrika binası ne olur?
Bu yapı muhdesat sayılır. Yapıyı yapan paydaş, aidiyetin tespiti için ayrı dava açabilir; satış bedelinin dağıtımında yapının değeri dikkate alınabilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, md. 642, 698, 699
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, md. 18/B (7445 sayılı Kanun ile)
- Harbiye Hukuk, ortaklığın giderilmesi davası
- Kulaçoğlu Hukuk, ortaklığın giderilmesinde zorunlu arabuluculuk
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; davanıza özel değerlendirme için bir avukata danışın.
Aradığınızı tarif edin, biz bulalım. İhtiyacınızı 3–4 dakikada yazın; uygun seçenekleri 48 saat içinde size özel sunumla iletelim.
Mülkümü değerlendirİlgili yazılar
- Hisseli tapu nedir, satılır mı? Önalım hakkı ve 2026 değişiklikleri
- Fabrika, depo ve arsa için gayrimenkul değerleme raporu
- Fabrika veya depo satarken: hazırlanacak belgeler, fiyatlama ve satış süreci
- İpotekli fabrika, depo veya arsa satın alırken güvenli süreç